Yeni Operatif IHA ve Gorevi

15 Nisan 2016 tarihinde Savunma Sanayi Mustesarligi (SSM) web sitesinde sessiz sedasiz bir duyuru yayinlandi [1]:

“Operatif Sınıf İnsansız Hava Aracı (İHA) Projesi Alt Sistem Çözümlerine İlişkin Duyuru

Müsteşarlığımız tarafından başlatılan bir proje kapsamında geliştirilecek olan operatif sınıf İnsansız Hava Aracı (İHA) Sistemi’nde azami ölçüde milli teknolojik kabiliyetlerin kullanılması amaçlanmakta olup; bu çerçevede, milli imkânlarla geliştirilmesi hedeflenen öncelikli alt sistemler aşağıda yer almaktadır: 

Turboprop motor ve ECU FADEC 

GNSS Tabanlı Olmayan Yedek Seyrüsefer Sistemi 

Füze İkaz Sistemi 

Algıla ve Kaçın Sistemi 

Geniş Bant Uydu Haberleşme Sistemi 

Otomatik Kalkış İniş Sistemleri 

Yüksek Çözünürlüklü Kamera (EO/IR LD/LRF/LP/LI) 

Geniş Alan Gözetleme Sistemi 

Elektronik Destek Podu ve Elektronik Destek Yer Destek Sistemi 

SAR Sistemi (SAR/ISAR/GMTI/DMTI) ve SAR Hedef Kıymetlendirme Sistemi…”

Aslinda cok siradan gorunen bu duyuru Turkiye icin, hem yeni bir IHA sinifinin hem de IHA’lar icin yeni bir gorev taniminin habercisidir.

IHA’larin gunumuz rutin gorevi olan IGK (Istihbarat Gozetleme Kesif, ISR) ve silahli saldiri gorevlerini bir kenara birakip bu yeni gorev tanimina yonelik kritik gereklilikler ve “IHA Sistemleri Yol Haritasi”ndaki [2] yerinden bahsedecegim.

Gunumuz IHA Siniflandirmasi  

Gunumuz IHA siniflandirmasi, agirlik ve gorev yuksekligine gore yapilmaktadir.

Ancak IHA’larin kabiliyetleri ve gorev tanimlari arttikca bu siniflandirma yeterli olmamaya baslamistir.

Ornegin, Bayraktar TB2 650 kg azami kalkis agirligi ile taktik sinifta yer almasina ragmen, 24 saat ucus veya 27.000 feet yukseklik degerlerini saglayarak taktik siniftan cok MALE sinifina yaklasmistir. Hatta silahlanarak saldiri/muharebe sinifi gerekliliklerinin cok sinirli bir parcasini da ustlenmistir.

Tum bu gereklilikler IHA’lar icin yeni bir sinif tanimlamasi gerekliligini ortaya koymaktadir.

Bunun icin “IHA Sistemleri Yol Haritasi” [2] yayinlanmistir.

Gelecegin IHA Siniflandirmasi

Gelecegin IHA sistemleri gorev ozelliklerine gore siniflandirilacaktir.

Operatif IHA sistemleri, asli olarak, Hava Kuvvetleri tarafindan kullanilacak sistemlerdir. Hava Kuvvetleri gorevlerinin yaninda diger kuvvetlerin destegi icin de kullanılabilecektir.

SSM, operatif olarak adlandirarak, yeni IHA siniflandirmasini uygulamaya gecirdigini gostermektedir.

Operatif IHA Sistemleri

Operatif IHA sistemlerinin kullanilacagi hava harekat gorevleri ve bunlarin dunyadaki muhtemel uygulama baslangic zamanlari asagida verilmistir [2].

Gunumuzde IGK odakli IHA uygulamalarini, once destek odakli hava harekat gorevleri, sonrasinda ise Hava Kuvvetlerinin asli hava harekat gorevleri takip edecektir.

Hava Kuvvetlerinin asli unsuru olan savas ucaklarinin insansiz versiyonlari, 2035 yili ve sonrasinda gorulmeye baslanacaktir.

Hava harekat gorevleri icerisinde yakin tarihte baslayanlar, muharebe arama kurtarma (MAK) dir.

MAK Gorevi

MAK, dusman kontrolundeki bolgede mahsur kalmis dost personelin yerinin tespit edilmesi, gerekli yasam ve destek malzemesinin atilmasi ve personelin kurtarilmasi amaciyla icra edilen hava harekatidir.

Dusman hava savunma tehdidinin belirli bir seviyede oldugu bolgelerde icra edilen bu gorev icin cesitli IHA sistemleri kullanilabilir.

Bu maksatla kullanilacak operatif IHA sistemlerinde kendini koruma kabiliyetine ilave olarak dost personelin yerinin tespit edilmesini sağlayacak sistemler ve cesitli hava-hava ve hava-yer muhimmatlari da olmalidir.

MQ-9 Reaper

Mevcut durumda operasyonel olarak kullanilmakta olan MQ-9 Reaper ve Heron TP benzeri sabit kanat IHA sistemlerine kendini koruma sistemlerinin eklenmesiyle 2016 yilindan itibaren MAK uygulamalarinin desteklenebilecegi degerlendirilmektedir.

Gelecegin IHA Sistemleri Icin Gereksinimler

Bu gereksinimler ana basliklari ile asagidaki gibidir [2]:

• Otonomi ve yapay zeka

• Gelismis insan-makine arayuzu ve beyinle kontrol

• Emniyetli haberlesme

• Alternatif kontrol ve veri linkleri

• Gelismis seyrusefer sistemleri

• Gelismis otomatik kalkis ve inis sistemleri

• Emercensi inis sistemi

• Algila ve kacin sistemi

• Yere carpmayi onleyici sistem

• Dusuk gorunurluk

• Kendini koruma kabiliyeti

• Gelismis faydali yukler

• Gelismis veri isleme

• IHA silahlari

• Yuksek irtifada uzun sureli ucus kabiliyeti

• Gelismis guc ve guc aktarim sistemleri

• Idame/isletme maliyetini azaltici teknolojiler

SSM Duyurusu

Yeni IHA siniflandirmalarindan baslayip, operatif IHA’lari, MAK gorevlerini ve sistem gereksinimlerini anlattiktan sonra konumuza geri donup SSM duyurusu ve pratikteki uygulamalar ile iliskilendirelim.

Yukarida anlattigim ve MQ-9 Reaper orneginde de verdigim uzere oncelikle; Reaper benzeri, 5.5 ton azami kalkis agirligina, 1.800 kg civari gorev yuku kapasitesine sahip, turboprop motorlu bir operatif IHA gelistirmeyi hedefledigimiz gorulmektedir.

Bu IHA veya bir varyantini, rutin IGK veya silahli saldiri gorevlerinin yaninda, yeni bir gorev tanimi olarak MAK destek gorevleri icin de kullanmak istedigimiz anlasilmaktadir.

Cunku IGK ve silahli saldiri gorevleri, dusman hava tehditinin bulunmadigi/cok cok sinirli oldugu alanlarda veya yuksekliklerde ifa edilmekte, guclu oz savunma sistemleri kullanilmamaktadir.

“Fuze Ikaz Sistemi” isteri ise hedef bolgede belirli bir seviyede hava tehditi potansiyelinin varligina isarettir.

Duyurudaki, konumuzla ilgili kritik isterlerin uzerinden gecersek:

• Turboprop motor:

MQ-9 Reaper 900 shp gucunde, Honeywell TPE331-10GD turboprop motor ile donatilmistir [3].

Biz ise, SSM Gaz Turbin Motor Yol Haritasi’na gore 2016-2022 arasi 1.000 shp guc ureten, turboprop motor gelistirmeyi planlamaktayiz.

Bu motor yeni platformda da kullanilacaktir.

• GNSS Tabanli Olmayan Yedek Seyrusefer Sistemi

Son derece zayif bir sinyale sahip olan Kuresel Navigasyon Uydu Sistemi (GNSS) kolayca karistirilabilmektedir.

Ayrıca, GNSS sinyaline gore daha guclu sinyaller yayimlanarak aldatma da yapilabilmektedir.

Gelecekte elektromanyetik spektrumu kullanmanin daha zor olacagi ongorusunden hareketle, kolayca karistirilamayan, guvenilirlik seviyesi daha yuksek ve yedekli seyrusefer sistemlerinin gelistirilmesi gerekmektedir.

Cografi  referanslari ve/veya RF enerji kaynaklarini kullanarak kestirme yontemiyle konum belirleme ve yon bulma one cikan cozumlerden biridir.

Ornegin, BAE Systems firmasi tarafindan gelistirme calismalari devam eden NAVSOP seyrusefer sistemi; alcak yorungede bulunan uydu, Wi-fi, GSM, radyo ve TV sinyallerinden faydalanarak konum bilgisi uretebilmektedir.

• Fuze Ikaz Sistemi

Dusman hava savunma tehdidinin belirli bir seviyenin ustunde oldugu ortamlarda gorev yapacak IHA sistemlerinde yeterli seviyede kendini koruma kabiliyeti olmasi gerekmektedir.

Yuksek manevra kabiliyetine ilave olarak; dusman tehditlerini tespit eden, karistiran, aldatan ve etkisiz hale getiren aktif ve pasif koruma sistemlerine ihtiyac vardir.

Kendini Koruma Sistemi genelde su alt sistemlerden olusur:

  • Fuze ikaz sistemi (MWS)
  • Radar ikaz alicisi (RWR)
  • Lazer ikaz alicisi (LWR)
  • Karsi tedbir atma sistemi (CMDS)
  • Kizilotesi karsi tedbir sistemi (IRCMS)
  • Radar frekans karistirici (RF Jammer)

Fuze ikaz sistemi, yaklasan fuze tehdidini tespit ve takip edip, tehdit uyarisi olusturur.

• Algila ve Kacin Sistemi

Yer Kontrol Istasyonu’nda gorev yapan IHA pilotlarinin durumsal farkindaligi cok sinirlidir. IHA, uzerindeki kameralarla kisitli cevre kontrolu yapabilmektedir.

Bu nedenle, muhtemel bir hava carpismasi tehlikesinde, pilot mudahalesi olmadan otomatik olarak kacinma yapabilecek, Trafik Uyari ve Carpisma Onleme Sistemi (TCAS) veya Otomatik Bagimli Gozetim-Yayin (ADS-B) benzeri bir Algila ve Kacin Sistemi’ne ihtiyac olacaktir.

Algila ve Kacin Sistemi, ozellikle yolcu ucaklari olmak uzere bircok farkli tip ticari ucakta kullanilmaktadir.

Bu sistemin IHA’larda kullanimina yonelik gelistirme ve test calismalari dunyada devam etmektedir.

Tahmin ve Ongoruler

Bu duyuruda, operatif IHA ile ilgili;

• Govde (fuselage)

• Bazi aviyonik suitler

• “Gelecegin IHA sistemleri icin gereksinimler” kisminda tanimlanip da bu duyuruda adi gecmeyen diger alt sistemler

talep edilmemektedir. Buradan da bunlarin mevcut veya bir(cok) firma temin edilebilecegini dusunebiliriz.

Isterlerden bazilari da Turkiye’de sadece 1 veya 2 firma tarafindan yapilabilmektedir.

Bu duyuru prototip yapimina yonelik degildir, ancak eksiklere yonelik duyuru yapilmasina bakarak, operatif IHA gelistirilmesi konusunda bir firmanin fizibilite etudu veya kavramsal tasarim asamasinda olmasi ihtimal dahilindedir.

Azami olcude millilestirme yonunde bir duyuru yapildigina gore, bugune kadarki davranis tarzimizi da gozonune alarak, yabanci komponentlerle alt sistemlerin zaten on calisma asamasinda olmasi ihtimal dahilindedir. IHA’yi 3-4 yil icerisinde operatif hale getirmek amaclaniyorsa, Hurkus’ta da kullanilan Pratt & Whitney PT6 serisi motorla baslanilmasi neredeyse kesin gibidir.

24 Aralik 2015 tarihinde yapilan “Gelisen Teknolojilerle Birlikte Turkiye’nin IHA Yol Haritasi” konulu panelde yaptiklari aciklamalara istinaden, Baykar’in operatif IHA ana platformu ve bazi alt sistemler icin pratikte zaten calismalara baslamis oldugunu dusunmekteyim.

Kaynaklar:

[1] SSM proje duyurusu

[2] IHA Sistemleri Yol Haritasi

[3] MQ-9 ozellikleri

Reklamlar

19 thoughts on “Yeni Operatif IHA ve Gorevi

  1. Kobra’nın düşürülmesinden sonra silahlı İHA daha acil hale gelmedi mi? Bu konuda sadece bu amaca yönelik 5-10 parçalık küçük bir alım yapılamaz mı sizce? ya da yapılmalı mı sizce? (örneğin hazır olan bayraktar)

    Beğen

    1. Ustadim,

      1 seneden uzun suredir zaten “cok cok acil” lazimdi.

      Sorunuzun ikinci kismini biraz acar misiniz? Yurtdisindan silahli IHA temininden mi bahsediyorsunuz? Milli platformlarimiz henuz hazir degil ama kisa surede hazir olacak deniliyor cunku.

      Beğen

      1. Hocam,

        Haklısınız. Çok çok acil lazım.

        Aslında konuya siz daha hakimsiniz. Bu kadar büyük bir aciliyet varsa ne yapılmalı?
        Bayraktar mı alınmalı, yoksa yurtdışı alım mı yapılmalı? Ya da ikisi birden mesela?

        Sonuçta bunlar çok çok acil ama çok çok pahalı sistemler değil. Biraz risk alıp henüz tamamalanmamış yerli sistemlere şans verilebilir bence. Ne dersiniz? Sonuçta uçak alınmıyor, eğitim zaiyatına bile sayılabilir harcana para?

        Selamlar

        Beğen

        1. Ustadim,

          Bu noktadan sonra hangisi daha cabuk operasyonel olabilir diye karsilastirmak lazim.

          Yurtdisindan tedarik noktasinda; ihale dokumanlari hazirlanacak, ihale yapilacak, teklifler toplanacak, incelenecek, kazanana karar verilecek, sozlesme gorusmeleri yapilacak, sozlesme yapilacak, on odeme yapilip surec baslatilacak, siparis uretim programina alinacak, uretilecek, test ve kabulleri yapilacak, egitimleri alinacak, operasyonel olarak kullanilacak. Benim “iyi ihtimal” tahminim 3-5 yil.

          Bir diger ihtimal de baska bir ulkenin envanterinden aktif platformlarin transfer edilmesi. Bu durumda 1-2 yillik bir surec soz konusu olabilir. Ancak bunu guvenilir guclu bir alternatif olarak ortaya koyamayiz. Cunku su anda bu tur platformlar her ulkede cok yogun olarak kullaniliyor ve aslinda uretim talebi karsilayamiyor henuz.

          Ayrica, satmak istemeyebilirler. Zaten istedigimiz gibi satin alamadigimiz icin kendimiz gelistirmeye basladigimizi hatirlatmak isterim size.

          Yurtici tedarik bu sureden erken operasyonel olabilecekse, bekleme yoluna gidilecektir.

          Cesitli ortamlarda silahli TB-2’nin nihai kabullerinin Agustos 2016’ya kadar tamamlanip sonra hizli bir sekilde siparisinin verilecegi konusuluyor.

          Tabii bu durumda da yeni uretim mi yapilacak yoksa mevcut platformlarin bir kismi gorev tanimini gerceklestirebilecek sekilde revizyona mi tabi tutulacak gibi sorular var. Ayrica MAM-L’nin surece paralel olarak hazir olmasi gerekliligi de atlanmamasi gereken bir husus.

          Kisaca ozetlemeye calistigim gibi henuz bir suru belirsizlik soz konusu…

          Beğen

  2. Reks Hocam bizim T-122 Sakarya,T-300 Kasırga,90 larda alınan M270 MLRS ve ATACMS sistemlerinin suyu mu çıktı da gidip conilerden topçu roketi istiyoruz Kilis için? Üstelik Kasırga ve Sakarya güdümlü hale getirilmişken? Bu nasıl bir iştir?

    Beğen

  3. Ustat bizim topçu roketlerine ne oldu abd’den topçu roketleri istedik bizimkilerin cep değeri çok mu fazla.
    Bide yakın irtifa hava savunma sistemleri ısıdin T122 cnra neden etkisiz farkı konsepler mi .önem alınmazsa bugün kilise yayan roketleri gaziantepi vurması ihtimal dahilinde mi sizce.
    Ayrıca guneydoguda birliklerimizin zırhlı araç ihtiyaçları neden karşılanmıyor tsk tercih ettiği bir platformda hala yok mu cobra ll ,ejder, ural ,kirpi niçin bu ihtiyaçlar hızlı bir şekilde karsilanmiyor

    Beğen

    1. Ustadim,

      ABD’den HIMARS talebinin arka planini ben de inceliyorum su anda.

      Ancak bunu sadece bir topcu roket sistemi talebi olarak degerlendirmek cok basite almak olur.

      Cunku Kilis’e dusen roketlerin menzili 25 km, bizim sadece T-155 Firtina’larin menzili bile 40 km. Yani olasi hedef noktalar menzilimiz icerisinde kaliyor. Dolayisiyla bu is onlari vurabiliyoruz veya vuramiyoruzun otesinde bir PARADIGMA DEGISIMI’ni isaret ediyor bana gore.

      2 gundur bir bilgi bombardimanina tutuluyoruz farkindaysaniz:

      1) Dun, Merkel ve Obama toplantisindan sonra bir aciklama yapildi. Merkel guvenli bolgeyi destekliyoruz mealinde konustu. Obama hayir demiyoruz ama pratikte zor dedi.

      2) Dun gece, Disisleri Bakanimiz Sayin Cavusoglu: HIMARS’lar icin ABD ile anlastik, mayis ayinda goreve baslayacak dedi. Aciklamaya bir de Menbic bolgesinin kapatilmasi konusunda ABD’li yetkililerle anlasmaya vardik cumlesini ekleyiverdi.

      3) Dun sinira yeni CNRA’lar sevkedilmeye baslandi.

      4) Bugunku yeni haber: ABD’den 2 Predator’un bu is icin kullanilmasini talep ettigimizi yaziyor, Deniz Zeyrek Hurriyet’teki haberinde.

      Ben, guvenli bolge olusturulmasi icin arka planda cok yogun gorusmeler yapildigini, bu adimlarin buna yonelik oldugunu degerlendiriyorum. Bu yuzden bu konuyu bir sure daha izleyip, sonraki hamleleri de gorup daha sonra nihai bir karara varmayi mantikli buluyorum.

      Zirhli araclar konusunda TSK kotu durumda degil, EGM’nin eksikleri var.

      Beğen

  4. Baykar altsistem bazında kendini geliştirmeye çabalıyor ve bazı önemli altsistemleride geliştirip Bayraktar IHA üzerinden kullandı.Bu açıdan belki avantajlı ve hazırlıklı görülebilir ve hakkınızda var lakin SSM tarafından iha projeleri ile ilgili yapılan açıklamalara bakacak olursak ebat olarak MALE ve üstü sınıftaki ihaların TAI’de taktik ve altı sınıflardakilerin diğer özel sektör firmalarında yapılmasına dair bir duruşları olduğu görülüyor.

    Bunun yanında TAI’nin,Anka’nın abisi adını verdikleri bir projeleri olduğunu genel speclerinide vererek Muharrem bey bizzat açıklamıştı.Anka ile ilgili çalışmalar yürürken ve artık çoğunluk işleri üretime doğru kayarken ekibin bir kısmıda bu yeni projeye çalışıyordur muhtemelen.

    Bence Baykar veya Vestel’in scan eagle ve tilt rotor tarzı şehir içi harekatlarda işimize yarayacak ihalar üzerine yoğunlaşmaları daha faydalı olacaktır.Bunun yanında tecrübelerine binaen Baykar için GIHA projeside bir açılım fırsatı sunabilir.

    Beğen

    1. Baykar hedeflerini çoktan koydu. Onlar Comint-Sigint tarafına yönelecekler. Bu da taktik iha dan daha üst bir sınıf gerektiriyor. Benim merak ettiğim SSM şirketleri aynı iha sınıfında yarıştırırmı. Yoksa iş bölümümü yapar. Yani sen Operatif iha yap sende Silahlı iha yap mı der.

      Beğen

    2. MALE iha sınıfının üstünde birden fazla İHA sınıfı mevcut. Bu açıdan Baykar içinde boş alan mevcut. İşin ikinci tarafı ise özel bir şirket olan Baykar ile vakıf şirketi olan TAI nin projeleri gerçekleştirmedeki verimlilik oranları nedir acaba. TAI Anka için kaç milyon insan-saat harcamıştır ve bunun parası nereden geliyor. Çantada keklik olmamalı. TAI ye rakipsiz meydan bırakılmamalı.

      Beğen

  5. Ustadım,

    Bu projenin SSM in hissesinin bulunduğu TAI ye hibe edileceğini düşünüyormusunuz Yoksa bir rekabet ortamı oluşturulurmu sizce.

    Bu tip IHA sistemleri savaş uçağına yakın pahalılıkta olacaktır ( Hiç yoktan rus-çin savaş uçağı) Sadece pasif algılıyıcılar ile füze savunması yeterlimidir. mesela chaf atamazlarmı.

    Birde bahsi konu projelerin bir çoğu hali hazırda başlamış değilmi. Kale turboprop, Meteksan otomatik kalkış/iniş, Aselsan-Mikes Füze Ikaz Sistemi, Esen Genis Alan Gözetleme Sistemi, Aselsan SAR.

    Beğen

    1. Ustadim,

      Ben TAI’ye bunun da bir ust sinifi olacak olan turbofan motorlu Taarruzi IHA projesinin verilecegi dusuncesindeyim.

      Tabii ki algilayici demek karsi tedbir uygulamasi da demektir. Ama elimizde oldugu icin istekte bulunulmamistir.

      Beğen

    1. Ustadim,

      Sizin de dediginiz gibi Baykar’in turbofan motorlu MIUS projesinden bahsetmedim yazida.

      Hazirlik seviyelerine bakarak turboprop motorlu operatif IHA konusunda Baykar’in daha hazirlikli oldugu ongorusunde bulundum. Zaman gosterecek.

      Beğen

      1. Hocam, Bayraktar TB-2’nin Cirit füzesi yaptığı başarılı atışa binaen, neden yakın zamanda muharip basit IHA kullanma düşüncemiz yok? TB-2 basit search destroy görevi üstlenemez mi doğu kırsalında?

        Beğen

        1. Ustadim,

          TB-2 MAM-L ile deneme yapti, yani UMTAS uzerinden gelistirilen Mini Akilli Muhimmat ile.

          Ancak zaten TB-2 dediginiz gorevi uygulayacak. Yani Gozetleme ve Kesif gorevlerini icra ederken ortaya cikan bazi firsat hedeflerini de imha edecek.

          Beğen

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s